Klinik ahamiyati:
- Yaqin 48 soat ichidagi insult xavfini aniqlash.
- Gospitalizatsiya uchun ko‘rsatmani belgilash.
- Ikkita kombinatsiyaLashgan antitrombotsitar terapiya (DAPT) boshlash zaruriyatini aniqlash (ball ≥ 4 bo‘lganda).
Kriteriy (Mezon) | Holat | Ball |
Yosh | ≥ 60 yosh | 1 |
Qon bosim | ≥ 140/90 mm sim. ust. (birinchi ko‘rikda) | 1 |
Klinika | Bir tomonlama kuchsizlik (paresis)
Faqat nutq buzilishi (kuchsizliksiz) | 2
1 |
Davomiylik | Simptomlar davomiyligi ≥ 60 daqiqa
Simptomlar davomiyligi 10–59 daqiqa | 2
1 |
Diabet | Qandli diabet mavjudligi | 1 |
Natijalar interpretatsiyasi
- 0–3 ball: Past xavf (Low risk)
- 2 kunlik insult xavfi: 1.0%
- Taktika: Ambulator tekshiruv va kardiolog nazorati tavsiya etiladi.
- 4–5 ball: O‘rtacha xavf (Moderate risk)
- 2 kunlik insult xavfi: 4.1%
- Taktika: Gospitalizatsiya qilish tavsiya etiladi. DAPT (Aspirin + Klopidogrel) boshlash masalasi ko‘riladi.
- 6–7 ball: Yuqori xavf (High risk)
- 2 kunlik insult xavfi: 8.1%
- Taktika: Zudlik bilan gospitalizatsiya. Neyrovizualizatsiya va agressiv ikkilamchi profilaktika.
Klinik qo‘llash bo‘yicha muhim tavsiyalar
- DAPT strategiyasini tanlash (High-risk TIA):
- Vaqt omili va gospitalizatsiya:
- Vaskulyar vizualizatsiyaning ahamiyati:
- Qandli diabet faktori:
Agar bemorning ABCD² balli ≥4 bo‘lsa, u "yuqori xavf guruhidagi TIA" hisoblanadi. Zamonaviy xalqaro protokollar (CHANCE va POINT tadqiqotlariga ko‘ra) bunday bemorlarga dastlabki 21-90 kun davomida ikkita antitrombotsitar terapiya (Aspirin + Klopidogrel) tayinlashni qat’iy tavsiya etadi. Bu taktika monoterapiyaga nisbatan insult xavfini 25-30% ga kamaytiradi.
TIA o‘tkazgan bemorlarda insult rivojlanish xavfining eng katta qismi dastlabki 48 soat ichida sodir bo‘ladi. Shu sababli, ABCD² balli o‘rtacha va yuqori bo‘lgan bemorlarni ambulator davolashga yuborish tavsiya etilmaydi; ularni zudlik bilan ixtisoslashgan bo‘limga yotqizish va barcha tekshiruvlarni 24 soat ichida yakunlash shart.
Shuni yodda tutish kerakki, ABCD² shkalasi faqat klinik ko‘rsatkichlarga tayanadi. Agar shkala past ball (masalan, 2-3 ball) bersa-yu, biroq instrumental tekshiruvda (UZD yoki KT-angiografiya) simptomatik yirik arteriya stenozi (masalan, ichki uyqu arteriyasining 70% dan ortiq torayishi) aniqlansa, bemor baribir yuqori xavf guruhida qolaveradi. Bunday holatda ball pastligi "xavfsizlik kafolati" bo‘la olmaydi.
Diabetning mavjudligi nafaqat ballni oshiradi, balki ishemik zararlanish hajmining kengayishiga va gemorragik transformatsiya xavfiga ham sabab bo‘lishi mumkin. Diabetli bemorlarda TIA insultning "ogohlantiruvchi belgisi" sifatida yanada agressiv tekshiruvni talab qiladi.